Haki ya elimu iko wapi kwa wilaya zisizo na shule za watoto walemavu?

Wanafunzi wenye mahitaji maalum wanapatikana kila mkoa, na kila wilaya ya Tanzania. Jambo moja ambalo nimeshangaa ni kuona baadhi ya wilaya nchini hazina shule kwa baadhi ya vitengo kwa ajili ya wanafunzi wenye mahitaji maalum.

Wilaya ya Mvomero, mkoani Morogoro; hakuna shule zenye kuwawezesha kupata mahitaji ya kielimu kwa watoto wasioona (blind), na watoto viziwi (deaf). Niliwahi kukutana na watoto wawili viziwi, nikawapeleka hospitali wakafanyiwa uchunguzi na kuonekana ni kweli ni viziwi. Nikafuata utaratibu wa sera ya elimu jumuishi, nikawapeleka wakaandikishwe shule, lakini hoja za walimu ni kuwa hakuna walimu wa kuweza kuwafundisha watoto hao viziwi.

Swali: Je, wilaya zenye matatizo ya shule za watoto wenye mahitaji maalum serikali haioni? Je, hawa watoto niliowapata, na wengine wengi ambao sikubahatika kukutana nao lakini wanauhitaji huo wa shule waendelee kukosa haki ya elimu?

Wadau tushirikiane na serikali ili kutatua hili tatizo!

UKWELI HUU UNAFANYIWA KAZI KWA WATU WENYE ULEMAVU KIELIMU?

SEHEMU YA 1.2.5:  Elimu

Imedhihirika kwamba watoto  wenye ulemavu wanakabiliwa na  mtizamo hasi wa watu wanaowazunguka (negative attitude). Hivyo kuwa na msimamo wa kiakili unaowanya washindwe kukabiliana na mazingira yao kiukweli.

Elimu ni muhimu kwa maisha na maendeleo ya binadamu, hata hivyo elimu peke yake huwa ndio uwezo (faculty) anaotegemea mtu mwenyeulemavu katika kutawala mazingira kwa maendeleo yake baada ya uwezo mwingine kuzuiwa na ama kupunguzwa na ulemavu. Mtizamo hasi wa jamii dhidi ya watu wenye ulemavu huchangia watoto wenye ulemavu kutopata elimu ambapo baadhi ya wazazi na ndugu huwaona watoto hao kama mzigo na hivyo kuamua kutowapeleka shule. Mfumo wa elimu nchini pia hautoi fursa na nafasi sawa kwa watoto wenye ulemavu wa aina  mbalimbali. Kutokana na hali zao watoto wenye ulemavu wanashindwa kumudu mazingira ya shule hivyo kushindwa kuandikishwa kujiunga na darasa la awali/kwanza.

Shule takriban zote za awali/msingi/sekondari na vyuo vya elimu ya juu  vimejengwa bila kuzingatiamahitaji maalumu ya watoto wenye ulemavu. Mafunzo ya waalimu na mitaala ya shule kadhalika haizingatii mahitaji maalumu ya watu wenye ulemavu, kwa mfano matumizi ya lugha ya alama na maandishi yanukta nundu. Kutokana na mazingira haya idadi ya watoto wenye ulemavu wanaoandikishwa darasa la kwanza ni chini ya asilimia moja.  Idadi ni ndogo zaidi katikashule za sekondari na vyuo.

REJEA: SERA YA TAIFA YA MAENDELEO NA HUDUMA KWA WATU WENYE  ULEMAVU

              (2004)

Wanafunzi walemavu waomba kuboreshewa miundombinu

Kutoka mkoani Tanga

WANAFUNZI walemavu wa shule ya Msingi Kisosora mkoani hapa, wameiomba serikali kuboresha miundombinu ya mazingira ya shule hiyo iwe rafiki kulingana na uhitaji wao ili waweze kufanya vizuri katika mitihani yao.

Wanafunzi wenye ulemavu, Lucy Apolinali na Nyamkala Egness, waliiambia Tanzania Daima kuwa, kilio chao kikubwa ni ukosefu wa vitabu vya maandishi makubwa, miwani ya kusomea na usafiri.

"Tunakabiliwa na changamoto kubwa ya vitu hivi ambayo inatupelekea kushindwa kufanya vizuri katika masomo yetu, ikiwa ni pamoja na kushindwa kutimiza malengo yetu tuliyojiwekea," alisema Nyamkala.

Awali, mwalimu wa walemavu shule ya Kisosora ambaye naye ni mlemavu, Selina Mremba, alisema shule yake inakabiliwa na upungufu wa walimu wenye taaluma ya kufundisha makundi maalumu, hali ambayo huathiri kiwango cha ufaulu wa wanafunzi walemavu.

Naye Ofisa Utetezi wa Haki za Walemavu Kituo cha Kutolea Mazoezi ya Viungo kwa Walemavu (YDCP), Prisca Mwakasindile, aliwataka wanafunzi wasiwabague walemavu, badala yake washirikiane nao katika masomo, stadi za kazi na michezo kwa lengo la kuwajengea elimu shirikishi ili wanapomaliza shule wawe na cha kujivunia.

Shule ya Msingi Kisosora, ina wanafunzi walemavu 25 katika madarasa tofauti, licha ya kukabiliwa na tatizo la upungufu wa vifaa, miundombinu ya vyoo  na majengo si rafiki kwa wanafunzi wenye ulemavu.

Chanzo: Tanzania Daima

Haki za watu wenye ulemavu zitambuliwe kikatiba

WAKATI mchakato wa katiba ukisuasua bado watu wenye ulemavu wamekuwa wakitaka marekesho ya katiba itayopatikana lazima haki za msingi zinazowahusu zingizwe kwenye katiba hiyo.

 Wanadai kuna haki ambazo wamezikosa kwa miaka mingi, wakidhani hali hiyo ilitokana na kutokuwemo katika katiba ya nchi.

 Hivyo, wanaamini kwa kuwa nchi imo katika fukuto la kuandika katiba mpya, ni vema mchakato huo ukazingatia haki za makundi yote ambayo yalisahauliwa katika katiba iliyopita.

 Ikumbukwe jamii ya watu wenye ulemavu imekuwa ikilalamikia ubaguzi katika kupata haki zao huku wakiamini kuwa hayo yametokana na udhaifu wa katiba iliyopo.

 Haki ambazo wanazikosa ni kama elimu bora, mpango mzima wa ujenzi wa miundombinu, masuala ya ajira, ugatuaji wa madaraka pia uwakilishi katika nafasi za kisiasa kwa mfano kupata ubunge na usalama wao kutozingatiwa.

 Umefika wakati kwa katiba ya mpya itakayoandikwa ikazingatia na kuijali  jamii hiyo, kutokana na takwimu za watu hao kuongezeka kila kukicha hadi kufikia watu milioni 5.

 Licha ya kuwa wako wale wanaozaliwa wakiwa na hali hiyo, lakini hivi sasa kuna ongezeko la kubwa la watu hao ambalo limekuwa likisababishwa na majanga mbalimbali ikiwemo ajali zinazotokana na uzembe kwa mfano  wa madereva.

 Hivyo, kutokana na ongezeko hilo ni vema kila penye huduma za kijamii za watu hao, sheria zikatungwa kwa kuongeza watendaji wanaotokana na jamii yao.

Hayo yatawezekana baada ya katiba mpya kupanua wigo wa kutoa nafasi mbalimbali ikiwemo nafafasi ya uwakilishi bungeni kwa asilimia tano ya bungeni wote.

Katiba itakapotoa nafasi hiyo, itasaidia kuwa uwakilishi mpana wa watu hao, wa kuwasemea wenzao masuala yanayowahusu.

 Ukiangalia yote hayo, wanayodai watu hao wenye ulemavu ni mambo ya msingi hivyo, ni suala la  jamii kwa ujumla kuwaunga mkono hususan kupitia wajumbe wa Bunge Maalum la Katiba.

 Kama Wajumbe wa bunge hilo wataweka maslahi na itikadi zao za kisiasa pembeni na kusimamia haki za makundi yote basi hayo yote yatawezekana.

 Naamini kuwa hivi sasa umefika wakati wa watu hao kutungiwa sheria mbalimbali ndani ya katiba zitakazolinda maslahi yao badala ya kutungiwa maazimio kila mwaka huku watunga sera wakishindwa kuyatekeleza.

Iwapo haki zao zitatambulika kikatiba, naamini hakutakuwa na ujanja ujanja wa uvunjaji wa haki zao, na kwamba watu hao wana mchango mkubwa katika taifa hili.

Chanzo: Tanzania Daima

Ahadi hewa kwa watu wenye ulemavu

Kila baada ya miaka mitano nchini Tanzania huwa kuna uchaguzi mkuu wa rais, wabunge na madiwani. Hiki kipindi huambatana na maneno mazuri, na yenye kutia hamasa kwa watu wenye ulemavu. Wanasiasa hawa huenda mbali zaidi kwa kudhaminiwa na makampuni ya simu nchini ili kutuma ujumbe mfupi wenye maneno yenye ahadi kemkem kwa watu wenye ulemavu.

Jambo la msingi kwa wanasiasa wanaojiandaa kugombea uchaguzi mkuu wa 2015 waje na ahadi kamili. Wasidanganye watu wenye mahitaji maalum. Tumeona mtu mmoja mwenye ulemavu akikutana na mwanasiasa na kupewa mlo mmoja tu hapo watatangaza kila media. Kila mtu anahitaji maisha bora bila kujali ulemavu wake. Wanasiasa njooni na ukweli ili kuinua maisha ya watu wenye mahitaji maalum, Halmashauri za wilaya na manispaa zimekalia fedha za watu wenye ulemavu, hawawapi haki zao.

Nitawaona wa maana sana kama mtawapa vifaa vya kuwawezesha kuendesha maisha yao wenyewe kama vile wheel chairs, artificial limbs, perkins machines, kuwapa mikopo na ruzuku, kuwajengea miundo mbinu bora nk. Tubadilike!

Wanafunzi wasioona

Mtu kiwete aliyekosa wheel chair

Mtu kiwete anategemea msaada wa kubebwa baada ya kukosa wheel chair

Mzazi tambua namna ya kupunguza Athari Za Ulemavu Aina ya "Club Foot" kwa mwanao

Club Foot ni nini?

Hii ni aina ya ulemavu utokanao na matatizo ya mifupa ambapo kunakuwa na mkao usio wa kawaida wa unyayo wa mguu (unusual position of the foot).

Dalili za kuwa na “Club Foot”

1. Unyayo waweza kuwa mdogo kuliko ilivyo kawaida

2. Unyayo unaweza kuinamia chini (kutembelea vidole)

3. Mguu (unyayo) unaweza kuelekea ndani (turn in)

4. Ugumu wa kuvaa viatu

5. Ugumu wa kushiriki michezo itumiayo miguu (kwa watoto wakubwa)

Ulemavu huu mtu anapata wakati gani?

Club Foot nyingi ni za kuzaliwa (Congenitally Acquired), na nyingine hutokea wakati mtoto amezaliwa katika hatua yoyote ya makuzi ambayo husababishwa na vigezo vya kimazingira tu (environmental effects).

Ingawa Club Foot kwa watoto haina maumivu, lakini taratibu za kitabibu zianze mapema mara mtoto azaliwapo ili kupunguza athali zake kwa maisha ya kujitegemea baadae. Club Foot inaweza kusababisha matatizo mbalimbali kadri mtoto anavyoendelea kukua, lakini matibabu ya mapema humwezesha mtoto kuendesha maisha yake ya kawaida bila kuhitaji msaada.

Nini husababisha mtoto kupata “Club Foot”?

1. Mkao wa mtoto awapo kwenye tumbo la mama yake (kabla ya kuzaliwa).

2. Mchanganyiko wa athari za kiurithi (genetic factors) na za kimazingira (environmental factors) ambazo kwa sehemu kubwa haziwezi kubainishwa kwa urahisi.

Athari kuu za “Club Foot” kwa maisha ya mtoto

Uwepo wa “Club Foot” kwa mtoto kunaweza pelekea matatizo mengine kama vile mfumo wa fahamu kupungua ufanisi wake, ufanisi wa misuli mwilini hupungua; na pia mfumo wa mifupa nao hupungua ufanisi wake kwa maisha ya mtoto.

Ushauri

1. Wamama wajawazito wahudhurie kliniki kwa wakati ili kupata maelekezo muhimu kwa makuzi sahihi ya mtoto awapo tumboni.

2. Wazazi wajawazito wafanye mazoezi ya mara kwa mara (asubuhi na jioni) ili wawawezeshe watoto wao tumboni kujiweka sawa (to make self adjustments in the womb)

3. Mara mtoto akizaliwa na uonapo dalili dhahili za kuwepo kwa ulemavu wa “Club Foot” wahi kwenye kituo cha afya kilicho karibu nawe ili upate ushauri wa kupunguza athari za ulemavu huu.

4. Kwa vile “Club Foot” ni moja ya ulemavu utokanao na matatizo ya mifupa; hivyo ni vema kama wana ndoa wakashirikiana kwa karibu ili kuwezesha mtoto aliye tumboni kupata virutubisho sahihi vya kujenga mifupa. Pata ushauri wa kitaalam wa lishe.

Mtoto mwenye Club Foot

Upatapo elimu hii mshirikishe na mwenzako kwa ustawi wa familia zetu.

Ulazima wa Kufahamu Kuhusu Ulemavu

Miongoni mwa habari ambazo si wengi tunapenda kusikia ni kuhusu ulemavu na athali zake. Lakini leo napenda ujifunze kitu; kila jambo ulionapo linasisitizwa sana watu wajue athari na namna ya kukabiliana nalo "ujue kuna watu mahali fulani walipata athali fulani kwa sababu ya kukosa aina fulani ya maarifa kuhusiana na kitu fulani". Uzoefu unaonyesha kuwa ulemavu unaweza kumkabili mtu kwa hatua mbalimbali za maisha yake. Kwanza, kabla ya kuzaliwa (Mazingira au Urithi). Pili, wakati wa kuzaliwa (Mazingira). Tatu, wakati amezaliwa (Mazingira). 

Ni habari zinazokereketa mioyo na fahamu za watu, sio nzuri kusikia; lakini ukweli unaonyesha kuwa familia zipatazo mtoto/mtu mwenye ulemavu huwa kuna mapito magumu sana hadi kuikubali na kuimudu hali hiyo kisaikolojia. Tumeshuhudia wazazi wakiwaficha watoto wao wenye ulemavu, wangine wakiripotiwa kuwauwa watoto wenye ulemavu mara wazaliwapo tu. Wababa wengine wameenda mbali zaidi kwa ama kutelekeza familia zao au kumkataa mtoto mwenye ulemavu aliyezaliwa.

Kujifunza na/au kuwa na taarifa sahihi kuhusu ulemavu, athali zake pamoja na uwezo wa kustahimili hali kutasaidia wengi wakati ikitokea wamepatwa na ulemavu. Nimeshuhudia wazazi wengi waliopata shida kwa kuzaa watoto wenye ulemavu. 1. Wanafuatilia waganga wa kienyeji wawape majibu ni kwa nini mtoto wao amezaliwa mlemavu (huwezi pata jibu huko). 2. Wengi wamepoteza fedha nyingi sana kwa matibabu hata kama ulemavu huo si wa kitabibu. 3. Wamekimbilia kwenye taasisi za dini ili waombewe, huku wakiukataa ulemavu kwa nguvu zao zote. 4. Hatimaye wanajiandaa kukubaliana na hali hiyo ya ulemavu, wanatafuta uzoefu kwa familia zingine zenye watoto wenye ulemavu.

Kwa hiyo uagundua kuwa kuna umuhimu wa kila mtu kuwa na ufahamu mzuri juu ya ulemavu ili iwe msaada wakati ukikutana na ulemavu au uweze kumsaidia jirani yako ambaye ni mlemavu au ana mtoto mwenye ulemavu.

Hata hivyo, kama Mungu amekujalia kupata uzee wema lazima ukutane na ulemavu wa macho au ukiziwi. Ndio maana mara nyingi utawasikia wazee wengi wakilalamika tatizo la macho, wengi wanapewa miwani.

Ni hamu yangu kuwa kila mtu aipate hii elimu, na ninaamini kuwa elimu kuhusu ulemavu itamfikia kila mtu kwa wakati wake uliokusudiwa. Tutapunguza athali za ulemavu kwenye maisha ya watu. Athali kuu ni kuharibika kisaikolojia kunakopelekea mtu kujiondolea thamani kwa binadamu wenzake, kufilisika kiuchumi, mchangamano mdogo na wanajamii wenzake nk. Fuatilia hili kwa makini, utagundua kuwa jamii/familia zenye watu wenye ulemavu zinadharauliwa sana na kunenwa vibaya.

Upofu

Mwl na mwanafuzi wakiwasiliana kwa lugha ya alama ya viziwi

Kipofu akitumia fimbo nyeupe

NB: Ulemavu unaweza kumpata mtu awaye yote, katika hatua yoyote ya maisha, kwa mazingira yoyote, na muda wowote! (Every human being is a prime suspect for being attacked by disability).